Właścicielka domu jednorodzinnego chce zdemontować stary piec węglowy i podłączyć się do lokalnej sieci ciepłowniczej. Dyrektor szkoły zastanawia się nad wymianą stolarki okiennej na szczelniejszą. Zarząd firmy chciałby zainwestować w energooszczędną linię produkcyjną. Co ich wszystkich łączy? Planują inwestycje, które są kosztowne, ale obniżą ich rachunki i jednocześnie przyczynią się do ochrony środowiska i klimatu. Dlatego wszyscy mogą sięgnąć po atrakcyjne źródła finansowania, których pula jest niebagatelna. Na jakie wsparcie mogą liczyć? Czym różnią się od siebie poszczególne programy? Gdzie ich szukać? Już wyjaśniamy. **
Aby ułatwić dostęp do programów wsparcia, Krajowy Ośrodek Zmian Klimatu stworzył Wyszukiwarkę EkoDotacji pod adresem: https://ekodotacje.ios.edu.pl/. W wyszukiwarce znajdziemy aktualną ofertę dziesiątek operatorów skategoryzowaną według rodzaju wspieranego inwestora, rodzaju inwestycji i obszaru działania programu.** Zaznaczając odpowiednie trzy kategorie, użytkownik w rezultacie otrzymuje listę pasujących ofert wraz z linkami do odpowiednich stron internetowych. Dla tych, którzy mają więcej pytań i potrzebują dodatkowych informacji, uruchomiono infolinię – pod numerem 22 340 40 65. **Suma środków jaka została i zostanie w najbliższych latach zmobilizowana w ramach samej Unii Europejskiej na transformację klimatyczno-energetyczną jest naprawdę ogromna. Dlatego też istnieje duża szansa, że nasi inwestorzy znajdą atrakcyjne źródło finansowania dla swoich projektów. Gdzie ich szukać? Dystrybutorem środków unijnych i krajowych, a więc i operatorami programów wsparcia są samorządy, ministerstwa oraz instytucje działające na terenie całego kraju – takie jak Bank Gospodarstwa Krajowego, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej czy Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Duże inwestycje proekologiczne są finansowane często w formie indywidualnie negocjowanych umów, natomiast mniejsze mogą skorzystać ze stworzonych w tym celu dostępnych powszechnie programów wsparcia.
Czym są programy wsparcia i jak są skonstruowane?**
Ich podstawowe rodzaje to dotacje, pożyczki i wsparcie pozafinansowe. Niektóre programy łączą też kilka rozwiązań. Tak działają np. fundusze inwestycyjne, które poza finansowaniem oferują zarówno wsparcie finansowe jak i pozafinansowe. Chyba najbardziej pożądanym przez inwestorów typem wsparcia są bezzwrotne dotacje, które w prosty sposób zwiększają opłacalność przedsięwzięcia. W większości przypadków dotacje wymagają częściowego zaangażowania finansowego inwestora (np. rządowy program Mój elektryk zapewnia dotację w wysokości 18 750 zł, pozostałą część kosztów ponosi kupujący), ale zdarzają się też programy zapewniające finansowanie całości inwestycji bez wkładu własnego (np. miejski program usuwania azbestu w Białymstoku pokrywa nawet 100 proc. kosztów usunięcia tego niebezpiecznego odpadu).
„Dlaczego dyskusja o finansach jest tak ważna dla transformacji klimatycznej? Ponieważ finanse są potężne” – pisze bez ogródek Craig Weise w raporcie „COP26 Insights Report”, wydanym po zakończeniu konferencji w Glasgow. Weise wie, co mówi – jest szefem nowozelandzkiego ośrodka rządowego, powołanego do przeciwdziałania zmianie klimatu: New Zealand Green Investment Finance (NZGIF). – System finansowy może napędzać dobrobyt gospodarczy lub być destrukcyjną siłą, powodującą upadek i nędzę. Jest to siła, która wywiera potężny wpływ na gospodarkę. Akcelerator, który może ułatwić wzrost i innowacje, niezbędny i podstawowy składnik zmian. Finanse są tak ważne dla globalnej dekarbonizacji, że stanowią jeden z trzech filarów porozumienia paryskiego, obok łagodzenia i adaptacji – pisze Weise w artykule opatrzonym w tytule właśnie pytaniem „Dlaczego dyskusja o finansach jest tak ważna dla transformacji klimatycznej?”. Zauważa on jednak, że globalny dialog o finansowaniu działań proklimatycznych krąży głównie wokół finansów publicznych. Ale tylko 30 proc. inwestycji wymaganych do działań powstrzymujących zmianę klimatu będzie pochodzić z takich źródeł. Tym samym trzeba zająć się finansami podmiotów prywatnych – jednak systemy w poszczególnych krajach różnią się od siebie, tak samo jak ich zdolności do przeprowadzenia zmian. Dlatego właśnie w Nowej Zelandii powołano NZGIF, by stworzyć taki krajowy model systemu finansowego, który najbardziej jak to możliwe będzie wspierał działania związane ze zmianą klimatu. – Naszym celem jest przyspieszenie inwestycji w niskoemisyjną przyszłość Nowej Zelandii. Robimy to poprzez własne bezpośrednie działania inwestycyjne oraz zachęcanie do inwestowania razem z nami. Jesteśmy skoncentrowani na tworzeniu możliwości inwestycyjnych oraz wskazywaniu drogi do dojrzałego systemu finansowego – pisze ekspert. – Przywództwo i strategia dostosowana do transformacji pozwolą finansom spełnić swoje zadanie, a w Nowej Zelandii płynące z tego korzyści obejmą nie tylko dekarbonizację, ale także potencjał do odegrania globalnej roli w świecie poddanym presji ze strony zmian energetycznych.
DEKALOG BENEFICJNETA
-
Każdy program wsparcia ma swój regulamin, w którym określone są zasady jego funkcjonowania. Zapoznaj się z regulaminem zanim zdecydujesz się skorzystać z programu.
-
Programy wsparcia często są dedykowane konkretnym inwestorom, np. tylko osobom fizycznym będącym właścicielem budynków jednorodzinnych, tylko małym przedsiębiorstwom lub tylko szkołom publicznym. Sprawdź, czy należysz do grupy beneficjentów.
-
Programy wsparcia często bardzo szczegółowo wskazują rodzaj inwestycji, który może uzyskać dofinansowanie (tzw. koszty kwalifikowane), np. tylko zakup i montaż pieca gazowego w przypadku udokumentowanego demontażu dotychczasowego pieca węglowego, koszt demontażu pieca nie jest kosztem kwalifikowanym. Przemyśl wszystkie etapy inwestycji i sprawdź, na które z nich możesz uzyskać dofinansowanie.
-
Programy wsparcia często działają lokalnie i nie są dostępne na terenie całej Polski, a jedynie np. na terenie wybranej gminy. Sprawdź obszar działania programu.
-
Aplikowanie do programu wsparcia następuje w formie ustalonego formularza zgłoszenia. Przygotuj niezbędne informacje i dokumenty.
-
Nabór do programu jest często ograniczony terminami lub pulą środków. Potwierdź, czy nabór programu, z którego chcesz skorzystać jest na pewno otwarty.
-
Programy często są prowadzone cyklicznie. Jeżeli nie zdążyłeś złożyć wniosku w czasie ostatniego naboru, warto skontaktować się z operatorem programu i zapytać, czy planowany jest kolejny nabór w przyszłości.
-
Z realizacji dotowanej inwestycji trzeba się rozliczyć (przedstawić dokumentację poniesionych wydatków, zdjęcia lub dodatkowe dokumenty). Przed poniesieniem wydatków sprawdź w regulaminie, co będzie potrzebne do rozliczenia finansowania.
-
Część programów zapewni finansowanie przed rozpoczęciem inwestycji, a część z nich zwraca poniesione nakłady po sfinalizowaniu inwestycji. Sprawdź, jaki jest wymagany wkład własny i kiedy możesz spodziewać się finansowania.
-
Samo zaaplikowanie do programu poprzez złożenie formularza nie jest jednoznaczne z przyznaniem dofinansowania: wniosek może nie spełnić kryteriów formalnych (np. zapomnieliśmy złożyć części wymaganych dokumentów) lub może zostać odrzucony.